شهرستان نطنز یکی از نواحی خوش آب و هوای ایران است از کوهستان با رشته کوه های کرکس تا کویر بکر امامزاده آقا علی عباس با مساحتی بالغ بر ۳۳۹۷ کیلومتر مربع ، منطقه کوهستانی با ارتفاع ۱۶۰۰ الی ۲۲۰۰ متر از سطح دریا و منطقه کویر با ارتفاع ۸۰۰ الی ۹۰۰ متر از سطح دریا دارای ۳ نوع آب و هوای سردسیری ، کویری و معتدل می باشد. از شمال به کویر آران و بیدگل ، از جنوب به میمه ، از شرق به اردستان و از غرب به کاشان محدود می باشد.

این شهرستان در ۱۲۰ کیلومتری شمال اصفهان ،۸۳ کیلومتری جنوب شرقی کاشان و ۳۲۵ کیلومتری تهران قرار دارد. موقعیت استراتژیک نطنز ، واقع شدن در مجاورت آزاد راه تهران - نطنز - اصفهان و جاده ترانزیت بندرعباس و عبور خطوط راه آهن شمال به جنوب و غرب به شرق ، نکات قابل توجهی است که بر اهمیت این شهرستان می افزاید.

 

در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی ، با دایر شدن فرمانداری ، نطنز به شهرستان ارتقا یافته و در حال حاضر دارای دو بخش مرکزی و امامزاده و ۴ شهر نطنز ، بادرود ، خالد آباد و طرقرود و ۵ دهستان به نامهای کرکس ، طرقرود ، برز رود ، امامزاده آقاعلی عباس (ع) و خالد آباد بوده و بر اساس آخرین سرشماری بعمل آمده در سال۱۳۹۰ ، جمعیت شهرستان نطنز برابر با ۴۲۲۳۹ نفر می باشد. این شهرستان حدود ۴۰۰ شهید و ایثارگر در راه دفاع از انقلاب و میهن اسلامی تقدیم نموده است.

 

آب این منطقه از رودخانه های فصلی و بیشتر از چشمه ها و قنات ها فراهم می شود که در سابق دارای ۴۰۰ رشته قنات دایر بوده است. حفاری های صورت گرفته در اریسمان (۲۰کیلومتری شمال شرقی نطنز) مشخص کرده که این منطقه در حدود ۶۰۰۰ سال قبل یکی از نخستین مراکز استخراج و ذوب فلزات و یکی از قدیمی ترین شهرهای صنعتی شناخته شده در جهان بوده است. آثار باستانی و تاریخی بی نظیر موجود و مناظر طبیعی و دست نخورده آن توجه هر بیننده ای را به خود جلب می کند که از آن جمله روستای تاریخی و منحصر به فرد ابیانه و بافت شگفت انگیز آن چشم هر بیننده را مجذوب می کند.

 

این شهرستان دارای بیش از ۱۸۰۰ اثر تاریخی ، فرهنگی ، طبیعی و جاذبه های گردشگری می باشد. از این آثار و ابنیه تاریخی بیش از ۱۲۰ اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. شهرستان نطنز به دلیل وجود بیش از ۳۰ امامزاده به خاک اولیاا...مشهور شده است. در شهرستان صنایع دستی متنوعی تولید می شود که مهمترین آنها فرش بافی ، سفالگری چینی و سرامیک سازی ، ریسندگی ، بافندگی و چاروق دوزی می باشد. همچنین به دلیل وضعیت خاص آب و هوایی ، محصولات کشاورزی متنوعی در این شهرستان به عمل می آید که از جمله مهمترین آنها می توان به گلابی (معروف به تحفه نطنز) ، انار ، به ، صیفی جات ، حبوبات ، غلات ، زعفران و طالبی معروف آقاعلی عباس اشاره نمود. منطقه حفاظت شده (کرکس) به دلیل وجود منابع کافی آب و نیز اعتدال شرایط اقلیمی ، دارای انواع پوشش گیاهی مرتعی ، زینتی و تجاری از جمله بادام کوهی ، انجیر کوهی ، درمنه ، زیره ، زرین گیاه ، زنبق وحشی ، گیاهان دارویی و همچنین درختان و درختچه های پراکنده می باشد.

 

این منطقه گونه های مختلف جانوران وحشی اعم از خزندگان ، پرندگان و پستانداران نظیر کل و بز ، قوچ و میش وحشی ، گراز ، گرگ ، شغال ، روباه ، کفتار ، گربه وحشی ، پلنگ ، تشی و غیره را در خود جای داده است. همچنین تا کنون حد اقل ۵۳ گونه پرنده مهاجر و بومی ، ۸ گونه مار و ۶ گونه مارمولک شناسایی شده است. این منطقه به دلیل داشتن آب و هوای معتدل و چشم انداز های زیبا و بکر طبیعی ، قابلیت فراوانی در جذب گردشگر دارد.

 

همچنین وجود چشمه ها و آبشار ها و برکه های فصلی و منطقه ییلاقی ، زیستگاههای مناسبی را جهت گونه های مختلف جانوری به وجود آورده است.

 

وجه تسمیه نطنز

نطنز به دلیل قدمت چند هزار ساله و واقع شدن در مسیر اصلی شمال و جنوب کشور و با توجه به موقعیت ویژه جغرافیایی ، از زمانهای دور مورد توجه حکومتها بوده ، در خصوص وجه تسمیه نطنز گویند نطنز در ادوار دور به نطین و نطن ( به معنای جای خوش آب و هوا به زبان پهلوی ) مشهور بوده که به مرور زمان به نطنز تغییر یافته است.

 

دیگر قول مشهور ، حکایت از آن دارد که در زمان مامون خلیفه عباسی که هشتمین پیشوای شیعیان جهان ثامن الائمه حضرت امام رضا (ع) به حسب ظاهر به ولایت عهدی برگزیده شدند ، اقوام و آشنایان و اهالی مدینه و یثرب که به دیدار آن امام همام می شتافتند ، از خاک نطنز عبور می کردند که خاک نطنز را به دلیل وجود علما و فضلای موجود و مدفون در این منطقه و اینکه منطقه به همین دلیل به خاک اولیاء ا... معروف بوده و هست این خاک را دیگر جای شوخی و طنز نمی دانستند و می فرمودند که طنز دیگر جای شوخی و طنز نیست و به همین دلیل معروف به نه طنز (نه شوخی) گردیده است.

 

قول دیگر حاکی است به دلیل اعتقاد قلبی مردم این دیار که از ارادتمندان به ساحت مقدس ائمه اطهار (ع) بودند و زائران زیادی به زیارت حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (ع) در طوس مشرف می شدند ، پس از شهادت آن امام همام ماموران خلیفه عباسی مردم را از عزیمت به طوس منع می کردند و میگفتند نه طوس ، که دیگر به طوس نروید و کم کم نه طوس به نطنز تغییر یافته است.

 

معنی لفظی نام نطنز

 سمعانی در کتاب "انساب" همانند یاقوت در کتاب معجم البلدان ، نطنز را "بلیده" یعنی شهر کوچکی از توابع اصفهان خوانده است. از اینجا معلوم می شود که این نام ترکیبی از واژه های اوستایی " نا " یا " نه " (حرف نفی) و " تـنج " به معنی بزرگ و نیرومند بوده و در مجموع نطنز به معنی " شهر نه چندان بزرگ و گسترده " یا " بلیده " می باشد. به نظر می رسد ریشه دیگر نام شهر نطنز واژه اوستایی" تـنج " به معنی شهری با آبهای فراوان بوده است ، نطنز را به معنی " شهر تنگ یا شهر غنچه " تعریف نموده اند. 

 

در جای دیگر ، شهرستان نطنز به لحاظ سرسبز و کوهستانی بودن ، به باغ شهر معروف بوده و سالیان دراز محل امنی برای کاروانیانی بوده که جهت سیاحت ، زیارت و تجارت از این شهر عبور کرده و نعمتهای خدادادی آن مانند چشمه سارهای جاری ، آب و هوای مطبوع و مطلوب آن به همراه مهمان نوازی و خونگرمی مردم این خطه که خصیصه مشترک مردم ایران زمین می باشد موجبات آسایش خاطر و آرامش سیاحان و گردشگران را در طول تاریخ فراهم نموده است.

 

آب و هوای شهرستان

شهرستان دارای ۳ نوع آب و هوای متمایز از یکدیگر است.

1 - روستاهای غربی و جنوبی که در اطراف کوه کرکس با ارتفاع تقریبی 3895 متر قرار گرفته اند دارای آب وهوای سرد سیری با زمستان های فوق العاده سرد توام با برف و یخ و تابستان معتدل با آب و هوای لطیف و فرحبخش و بهار و پاییز معتدل هستند.

 

2 - نواحی بین کوهستان و کویر یا جلگه هایی که به دامنه کوه ها پایان میگیرند از بارندگی کمتری برخوردارند و دارای زمستان های سرد و خشک و تابستان های نسبتا معتدل می باشد.

 

3 - نواحی بادرود دارای آب و هوای بری و سخت ویژه کویر با زمستان های خشک و بدون برف و باران و تابستان های گرم و طولانی میباشد.

 

اسامی شهرها و روستاهای نطنز

۴ شهر به نام های نطنز (مرکزیت) ، طرق رود ، بادرود ، خالدآباد

۶۴ روستا به نام های : آب کشه / آسیاب کهنه / ابیازن / ابیانه / اسفیدان (نطنز) / اکبرآباد (نطنز) / اوره (نطنز) / باغستان بالا / باغستان پایین / برز / برز (نطنز) / بیدهند / پاپخت / تاج‌ آباد (نطنز) / تکیه (نطنز) / جاریان / جزن (نطنز) / چیمه / حبیب‌آباد (نطنز) / حسن‌آباد (نطنز) / حسین‌آباد / کورموش / حسینیه (نطنز) / حمیدیه (نطنز) / حیدرآباد (نطنز) / خفر (نطنز) / دستگرد (نطنز) / ده‌آباد (نطنز) / رحمت‌آباد (نطنز) / رنگان / روستای کندز / سرآسیاب (نطنز) / سعیدآباد (نطنز) / شجاع‌آباد (نطنز) / شورغستان / صالح‌آباد (نطنز) / طار / طامه / طاهرآباد (نطنز) / طرق‌رود / طره (نطنز) / عباس‌آباد (نطنز) / عرب‌آباد (نطنز) / فریزهند / فمی / قلعه گوشه / کریم‌آباد (نطنز) / کشه (نطنز) / کمجان (نطنز) / کودهن / گل‌آباد (نطنز) / متین‌آباد / محوطه باستانی اریسمان / مزده (نطنز) / مزرعه باباحاجی / میلاجرد (نطنز) / نسران / نیه (نطنز) / ورگوران / ولوگرد / ویشته / هل‌آباد (نطنز) /هنجن / یارند / یحیی‌آباد (نطنز)